Shri Ramakrishna Ashrama, Rajkot

Free Books : Life Of Swami Vivekananda

‘શિવ જ્ઞાને જીવ સેવા’

આલ્મોડાથી ચૌદ માઈલ નીચેના ભાગમાં આવેલા કાકડીઘાટ નામને સ્થળે સ્વામીજી ઊંડી સમાધિમાં લાંબા સમય માટે સરી પડ્યા. પછી અખંડાનંદને તે વિશે વાત કરતાં બોલ્યા : ‘અહીં, આ પીપળાના ઝાડ નીચે મારા જીવનનો મહત્તમ કોયડો ઉકલી ગયો છે. બ્રહ્માંડ અને પિંડ વચ્ચેની એક્તા મને લાધી છે. ત્યાં (બ્રહ્માંડમાં) છે તે સઘળું જ આ પિંડમાં છે. અણુમાં મને આખું વિશ્વ દેખાયું છે.’ કદાચ આ અનુભવ દ્વારા ‘શિવ જ્ઞાને જીવ સેવા’એ ગુરુદેવના બોલ સ્વામીજીના અંતરની ખરલના શબ્દો બની ગયા અને એથી પોતાના અંતર્મુખી ચિત્તનો મેળ જીવસેવાના ગુરુબોધ સાથે એ પાડી શક્યા.

૧૮૮૪માં એક વેળા દક્ષિણેશ્વરમાં પોતાના ભક્તોથી ઘેરાઈને શ્રીરામકૃષ્ણ બેઠા હતા. નરેન્દ્ર પણ ત્યાં જ હતા. વાતોના વહેણમાં વૈષ્ણવ સંપ્રદાયની વાત નીકળી. વૈષ્ણવ મતના તત્ત્વની વાત કરતાં શ્રીરામકૃષ્ણે કહ્યું : ‘એ મત શીખવે છે કે માણસે ત્રણ બાબતોનું પાલન કરવું જોઈએ; ભગવાનના નામમાં રસ, જીવમાત્ર પ્રત્યે દયા અને વૈષ્ણવોની સેવા. પ્રભુના મતે જ પ્રભુ છે. નામ અને નામધારી વચ્ચે અભેદ જાણીને આપણે પ્રેમ અને ભક્તિપૂર્વક એનું નામ નિત્ય લેવું જોઈએ. વૈષ્ણવો અને એમના ઇષ્ટ શ્રીકૃષ્ણ વચ્ચેનું એકત્વ જાણીને આપણે સંતોને અને ભક્તોને આદર આપવો જોઈએ, તેમનું પૂજન કરવું જોઈએ અને તેમને પ્રણામ કરવા જોઈએ. આખું વિશ્વ શ્રીકૃષ્ણનું છે માટે સૌ જીવો પ્રત્યે દયા દાખવવી જોઈએ. ‘સૌ જીવો પ્રત્યે દયા’ એ શબ્દો બોલતાંવેંત જ શ્રીરામકૃષ્ણ સમાધિમાં સરી પડ્યા. થોડી વેળા પછી અર્ધજાગ્રત થતાં  બોલી ઊઠ્યા; ‘જીવો પ્રત્યે દયા. તું પોતે મગતરું ને બીજા જીવો પર દયા કરશે ? માનવી માત્ર ભગવાન જ નથી ? ના, ના; જીવ પર દયા નહીં પણ શિવ જાણીને સર્વ જીવોની સેવા - શિવજ્ઞાને જીવસેવા.’

ત્યાં હાજર સૌએ આ પયગંબરી વાણી સાંભળી. પરંતુ એનું યુગવર્તી મહત્ત્વ સમજનાર નરેન્દ્રનાથે એક જ હતા. શ્રીરામકૃષ્ણની સમાધિ પૂરી થયા પછી ઓરડાની બહાર આવી નરેન્દ્રનાથે કહ્યું: ‘અરે, શ્રીરામકૃષ્ણના શબ્દોમાંથી મને આજે કેવો અદ્‍ભુત પ્રકાશ લાઘ્યો છે ! શુષ્ક, ખૂબ ઊંચું અને નિર્દય પણ ગણાતું હતું તે વેદાંત પ્રભુની મિષ્ટ ભક્તિ સાથે એકરૂપ બન્યું છે. આપણા મહાન ઠાકુરે આજે એ સત્ય પ્રગટ કર્યું છે.’

ત્યાં હાજર હતા તેમને નરેન્દ્રનાથે પછીથી કહ્યું હતું, ‘શ્રીરામકૃષ્ણના આ શબ્દોમાંથી ભક્તિના પથ વિશે આપણને ખૂબ પ્રકાશ લાધે છે. જીવને શિવ કે નારાયણ સમજીને આતુર ભક્ત તેની સેવા કરે તો તેને સૌમાં ઈશ્વર દેખાશે, એ સાચી ભક્તિને પામશે અને ટૂંક સમયમાં જ એ પોતાના ઘ્યેયને હાંસલ કરશે. કર્મ વિના લોકો એક ક્ષણ પણ રહી શકતા નથી એટલે કહેવાની જરૂર જ નથી કે જીવોને શિવ જાણીને તેમની સેવાનું કર્મ કરવું જોઈએ અને એ રીતે કરેલું કર્મ બીજા માર્ગો કરતાં વહેલેરું દિવ્યતાની પ્રાપ્તિ કરાવશે. ઈશ્વર મને કદીય તક આપશે તો આજે સાંભળેલા આ અદ્‍ભુત સત્યનો પોકાર જગતમાં હું સર્વત્ર કરીશ.’

સન ૧૮૯૬માં લંડનમાં સ્વામી વિવેકાનંદે પોતાના ગુરુનો આ મહાન સંદેશ પોતાના શબ્દોમાં જાહેર કર્યો: ‘ફરી એક વખત આપણા સમયમાં વિચારતરંગોનાં કંપન શરૂ થયાં છે, એનું કેન્દ્રબિંદુ ઈશ્વરની સર્વવ્યાપકતા છે. એ દરેક રૂપમાં અને દરેક સંપ્રદાયમાં વ્યાપી રહેલ છે.’ પોતાનાં શિષ્યા નિવેદિતાને સ્વામી વિવેકાનંદે કહ્યું હતું: ‘ઈશ્વર દરેક પ્રાણીના અંતરમાં વસેલો છે. તેથી માણસમાં હાજરાહજૂર રહેલા ઈશ્વરની પૂજા જ જીવનનો આનંદ છે. મનુષ્યપૂજાની આ વિભાવના ભારતમાં નાભિસ્થાને રહેલી છે, પરંતુ એનો ક્યારેય વિકાસ કરવામાં આવ્યો નથી. તમારે એને વિકસાવવો જોઈએ. એમાંથી કાવ્યસર્જન કરો, કલાકૃતિઓ રચો. મઘ્યકાલીન યુરોપમાં હતું તે પ્રમાણે ભિખારીઓની પાદપૂજાનું પ્રસ્થાપન કરો, માનવપૂજકો ઘડો... આ મોટામાં મોટી પ્રાર્થના છે. જગતની સેવા કરીને આ અર્થમાં અખિલ જગતનું પૂજન કરો.’ શ્રીરામકૃષ્ણ વિવેકાનંદ ભાવપરંપરાની યશકલગી સમો આ છે વ્યવહારુ વેદાંતનો સંદેશ.

You cannot believe in God until you believe in yourself.- Swami Vivekananda

A few heart-whole, sincere, and energetic men and women can do more in a year than a mob in a century.- Swami Vivekananda

Arise ! Awake ! And Stop Not Till the Goal is Reached.- Swami Vivekananda

All power is within you, you can do anything & everything !- Swami Vivekananda

To be good & to do good, that is the whole of religion.- Swami Vivekananda

Purity, Patience & Perseverance are the three essentials to success, and above all Love !- Swami Vivekananda

Take the whole responsibility on your own shoulders, and know that you are the creator of your own destiny !- Swami Vivekananda

We are what our thoughts have made us, so take care about what you think.- Swami Vivekananda