Shri Ramakrishna Ashrama, Rajkot

Free Books : Teachings Of Swami Vivekananda

ધર્મની વ્યાખ્યા અને તેનું સાચું સ્વરૂપ

મનુષ્યની ભીતર પહેલીથી જ રહેલી દિવ્યતાનું પ્રગટીકરણ એટલે ધર્મ. પ્રત્યેક આત્મા અપ્રગટરૂપે પરમાત્મા છે. ઘ્યેય છે બાહ્ય તેમજ આંતરપ્રકૃતિ પર કાબૂ મેળવીને અંદર રહેલા આ પરમાત્મભાવને પ્રગટ કરવો. એ તમે કર્મ દ્વારા, કે ઉપાસના દ્વારા, કે યોગ દ્વારા, કે તત્ત્વજ્ઞાન દ્વારા કરો - એક દ્વારા કે એકથી વધારે દ્વારા કે આ બધાં દ્વારા કરો - અને મુક્ત થાઓ. ધર્મનું સમગ્રતત્ત્વ આ છે. સિદ્ધાંતો કે સાંપ્રદાયિક માન્યતાઓ, કે કર્મકાંડ, કે શાસ્ત્રગ્રંથો, કે મંદિરો, કે મૂર્તિઓ, એ બધાં ગૌણ વિગતો માત્ર છે.

ધર્મનું રહસ્ય સિદ્ધાંતોમાં નહિ પરંતુ આચરણમાં છે. ભલા થવું અને ભલું કરવું, એ જ પૂર્ણ ધર્મ છે.

ધર્મ જો મનુષ્યને તે જે કક્ષાએ હોય ત્યાંથી મદદ ન કરી શકે તો તેનો ઝાઝો ઉપયોગ નથી; અમુક ગણ્યાગાંઠ્યાં લોકોને માટેનો એ એક સિદ્ધાંત જ બની રહેશે. મનુષ્યને મદદ કરવાને માટે, માણસ જે પરિસ્થિતિમાં હોય તે પરિસ્થિતિમાં મદદરૂપ થવાને માટે ધર્મે તૈયાર અને શક્તિમાન થવું જોઈએ, પરાધીનતામાં કે સ્વાતંત્ર્યમાં, અધોગતિની ઊંડી ખાઈમાં કે પવિત્રતાના ઉચ્ચ શિખર પર, સર્વત્ર અને સમાન રીતે, ધર્મે માણસની મદદે જવું જોઈએ.

જે કોઈ બાબત આઘ્યાત્મિક, માનસિક યા શારીરિક નિર્બળતા લાવે તેને તમારા પગની આંગળીથી પણ સ્પર્શ કરશો નહિ. ધર્મ એ માનવીની અંદર રહેલા પ્રાકૃતિક બળની અભિવ્યક્તિ માત્ર છે. (૯.૩૧૬)

જીવતા નારાયણની પૂજા : સર્વ કલ્યાણનો, સર્વ નૈતિક કલ્યાણનો મૂલમંત્ર છે ‘હું નહિ’ પણ ‘તું’. સ્વર્ગ અને નરક છે કે નહિ તેની કોણ પરવા કરે છે ? આત્મા છે કે નહિ તેની પરવા કોણ કરે છે ? અપરિણામી આત્મા છે કે નહિ તેની પરવા કોણ કરે છે ? જુઓ આ દુનિયા, દુ:ખથી ભરપૂર છે. બુદ્ધે કર્યું તેમ તે દુનિયામાં જાઓ, તેનું દુ:ખ દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરો અથવા એ પ્રયત્નમાં પ્રાણ વિસર્જન કરો. તમે ભલે આસ્તિક હો કે નાસ્તિક, અજ્ઞેયવાદી હો કે વેદાંતી, ખ્રિસ્તી હો કે મુસલમાન, પણ સૌથી પહેલો શીખવાનો પાઠ એ છે કે તમે તમારી જાતને વીસરી જાઓ. સૌની સામે એક માત્ર સ્પષ્ટ બોધપાઠ છે ક્ષુદ્ર અહંનો નાશ અને સાચા આત્માની અભિવ્યક્તિ.

આટલી તપશ્ચર્યા પછી હું ખરું સત્ય સમો છું કે ‘દરેક જીવમાં ઈશ્વર છે; જીવમાં રહેલા ઈશ્વર સિવાય બીજો કોઈ ઈશ્વર નથી.’ જે જીવની સેવા કરે છે તે ઈશ્વરની સેવા કરે છે.

સહુનો એ પ્રેમી, પરમ તમ, પ્રેમાસ્પદ બનો,
બધું વારી નાખો, તનમન પ્રભુનાં ચરણમાં;
બહુ રૂપોમાં એ ઈશ અચલ ઊભા તમ કને,
બીજે શોધો શાને ? જીવ - પૂજનમાં છે શિવપૂજા.

તમે વાંચ્યું છે : ‘માતૃદેવો ભવ, પિતૃદેવો ભવ’ માતાને દેવ સમાન ગણો, પિતાને દેવ સમાન ગણો, પણ હું કહું છું: ‘દરિદ્ર દેવો ભવ, મૂર્ખ દેવો ભવ’ ગરીબને, અભણને, અજ્ઞાનીને, દુ:ખીઓને - એવા લોકોને ઈશ્વર માનો. આવા લોકોની સેવા એ જ સર્વોચ્ચ ધર્મ છે.

દરેક પુરુષને, દરેક સ્ત્રીને, સર્વ કોઈને ઈશ્વરરૂપે જુઓ. તમે કોઈને મદદ કરી શકતા જ નથી; તમે માત્ર સેવા કરી શકો છો. ઈશ્વરનાં સંતાનોની સેવા કરો, અધિકાર હોય તો ઈશ્વરની પોતાની સેવા કરો. જો ઈશ્વરની ઇચ્છા થાય કે તમારે તેનાં કોઈક સંતાનની સેવા કરવાની છે, તો તમે તમારી જાતને ધન્ય માનજો. પોતાની જાત વિશે બહુ ઊંચો વિચાર ન બાંધશો. એ સેવાનો અધિકાર બીજાઓને ન મળતાં તમને મળ્યો માટે તમે પોતાને ધન્ય માનજો. એ સેવા કેવળ આરાધનાના રૂપમાં કરજો. ગરીબમાં રહેલા ઈશ્વરને મારે જોવો જોઈએ; મારે જઈને તેમની આરાધના કરવી એ તો મારી પોતાની મુક્તિને માટે છે.

You cannot believe in God until you believe in yourself.- Swami Vivekananda

A few heart-whole, sincere, and energetic men and women can do more in a year than a mob in a century.- Swami Vivekananda

Arise ! Awake ! And Stop Not Till the Goal is Reached.- Swami Vivekananda

All power is within you, you can do anything & everything !- Swami Vivekananda

To be good & to do good, that is the whole of religion.- Swami Vivekananda

Purity, Patience & Perseverance are the three essentials to success, and above all Love !- Swami Vivekananda

Take the whole responsibility on your own shoulders, and know that you are the creator of your own destiny !- Swami Vivekananda

We are what our thoughts have made us, so take care about what you think.- Swami Vivekananda