Shri Ramakrishna Ashrama, Rajkot

Free Books : Teachings Of Shri Ramakrishna

ઘ્યાન સાધના

૧. ઘ્યાન મનન નિત્ય કરવાં જોઈએ.

૨. ફાટેલા પડીકામાંથી ચોમેર વેરાઈ ગયેલા રાઈના દાણાઓને ભેગા કરવા જેમ ખૂબ મુશ્કેલ છે તેમ, સંસારના ભોગો માટે વિવિધ દિશાઓમાં દોડતા મનને કેન્દ્રિત કરવું પણ સરળ નથી.

૩. સાધના - કર્મ કર્યા વિના ભક્તિ-પ્રાપ્તિ થાય નહિ. ઘ્યાન, જપ એ બધું કર્મ, ભગવાનનાં નામ-ગુણ-કીર્તન એ પણ કર્મ, તેમજ દાન, યજ્ઞ એ બધાં પણ કર્મ.

૪. કોઈ નિર્જન ખૂણે, વનના એકાંતમાં કે, તમારા હૃદયના શાંત મંદિરમાં ઈશ્વરનું ઘ્યાન કરો. 

૫. મનને કેન્દ્રિત કરવાનો એક ઉપાય દીપજ્યોત ઉપર એને કેન્દ્રિત કરવાનો છે. એ દીપશિખાનો એકદમ અંદરનો નીલ ભાગ કારણ શરીરને મળતો આવે છે; એની પર ઘ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી ઘ્યાન શક્તિ તરત પ્રાપ્ત થાય છે. એ નીલજ્યોતની ઉપરનો પ્રકાશમાન ભાગ સૂક્ષ્મ શરીર છે અને એની બહારનો ભાગ તે સ્થૂલ શરીર સૂચવે છે.

૬. ઘ્યાન દરમિયાન, આરંભમાં, મન કોઈ વાર એક પ્રકારની નિદ્રા અનુભવે છે, જેને યોગનિદ્રા કહેવામાં આવે છે. એ અવસ્થામાં ઘ્યાનીને દિવ્ય દર્શનો થાય છે.

૭. થોડી સાધનાની જરૂર પડે. સાધના કરતાં કરતાં પછી આનંદની પ્રાપ્તિ થાય. જમીનમાં જો સોનામહોર ભરેલો ઘડો હોય, ને જો કોઈ એ ધન લેવા ઇચ્છે, તો મહેનત કરીને ખોદ્યે જવું જોઈએ. માથેથી પરસેવો પડે, પરંતુ ખૂબ ખોદ્યા પછી ઘડાને જરાક કોદાળી લાગે ને ઠન્ અવાજ આવે ત્યારે આનંદ થાય. જેમ જેમ ઠન્ ઠન્ થાય, તેમ તેમ આનંદ વધે. રામને બોલાવ્યે જાઓ, તેનું ચિંતન કરો. રામ જ બધું મેળવી આપશે.

૮. ‘મનમાં ખૂબ જોર જોઈએ, તો સાધના થાય, દ્રઢ પ્રતિજ્ઞા જોઈએ.

૯. ઈશ્વરને પામવા માટે તમે ગમે તે માર્ગ લો, મન પૂરું શાંત ન થાય ત્યાં સુધી ઈશ્વર સાથે યોગ સાધી શકાય નહીં. મન નિત્ય યોગીને વશ છે, યોગી મનને વશ નથી.

૧૦. સાધારણ લોકો સાધના કરે, ઈશ્વર - ભક્તિ કરે. પાછા સંસારમાંય આસક્ત થાય, કામ - કાંચનમાંય મોહી પડે. માખી જેમ ફૂલ ઉપર બેસે, મીઠાઈ ઉપર બેસે, તેમજ વિષ્ટા ઉપર પણ બેસે.

૧૧. ‘માણસો સાધન ભજન કરે ખરા, પણ તેમનાં મન કામિની-કાંચનમાં હોય! મન ભોગોની તરફ રહ્યા કરે, એટલે સાધન ભજન બરાબર થાય નહિ.’

૧૨. હૃદય તો સૌથી ઉત્તમ, પ્રસિદ્ધ જગા. ત્યાં ઘ્યાન કરો.

૧૩. પીત્તળના લોટાને રોજ ન માંજીએ તો તે ઝાંખો પડી જાય. એ રીતે જો માણસ રોજ ઘ્યાન ન કરે તો એના અંતરમાં મેલ જામી જાય.

૧૪. સંસારી માણસને માટે સેવ્ય-સેવક ભાવ સારો. બધું કર્યે જવાય છે, એવી અવસ્થામાં ‘सोऽहम्’ ‘હું જ ઈશ્વર’, એવો ભાવ કેમ કરીને આવે ? જે કહે કે ‘હું જ ઈશ્વર, સોऽહમ્’, તેને માટે જગત સ્વપ્નવત્, તેનું પોતાનું શરીર, મન પણ સ્વપ્નવત્, તેનું પોતાનું ‘હું અમુક’ એવું વ્યક્તિ - ભાન પણ સ્વપ્નવત્, એટલે પછી સાહજિક રીતે જ સંસારનું કામકાજ એ કરી શકે નહિ. માટે સેવકભાવ, દાસભાવ, બહુ જ સારો.

૧૫. નાવ પાણીમાં રહે પણ પાણી નાવમાં ન રહે. સાધક સંસારમાં રહે પણ સંસાર સાધકમાં રહેવો જોઈએ નહીં.

૧૬. ‘વહેલી સવારમાં અને પાછલી રાતે ઘ્યાન કરવું એ બહુ સારું અને રોજ સંઘ્યાકાળ પછી.’

૧૭. ડૂબતો માણસ શ્વાસ માટે ઝાવાં મારે તેમ, એ રીતે હૈયું ઈશ્વરને ઝંખે ત્યાર પછી જ ઈશ્વરનું દર્શન થાય.

૧૮. ભક્તની તાકાત શેમાં છે? એ પ્રભુનું બાળક છે અને એનાં ભક્તિનાં આંસુ એનું મોટામાં મોટું હથિયાર છે.

૧૯. જેનાં ઘ્યાન અને વ્યાકુળતા તીવ્ર હોય એ ઈશ્વરને તરત પામી શકે.

૨૦. ખરજવું થયું હોય તે ભાગને જેમ વધારે ખણો તેમ, ખરજ વધે અને ખણવામાં તમને વધારે આનંદ આવે. એ રીતે પ્રભુના ભક્તો એનાં ગુણગાન ગાતાં કદી થાકતા નથી.

૨૧. સત્ત્વગુણી માણસ કેવી રીતે ઘ્યાન કરે તે ખબર છે? એ મધરાતે પથારીમાં ઘ્યાન કરે છે અને મચ્છરદાનીમાં બેસીને; જેથી કોઈ એને જુએ નહીં.

૨૨. ધાતુનો ટુકડો તેજાબમાં ઓગળી જાય એ રીતે ઈશ્વરમાં એકરૂપ થઈ જાઓ.

૨૩. ઊંડું ઘ્યાન ઘ્યેયનું સાચું સ્વરૂપ પ્રગટ કરે છે અને ઘ્યાનીના આત્મામાં એ સ્વરૂપને સ્થાપે છે.

૨૪. ધર્મગ્રંથો વાંચીને પ્રભુપ્રેમ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે? પંચાંગમાં લખ્યું હોય છે કે અમુક દિવસે આટલો વરસાદ વરસશે પણ પંચાંગને નીચોવો તો એક ટીપુંયે પડવાનું નથી! એ જ રીતે, ધર્મગ્રંથોમાં ઘણાં સુવાક્યો લખેલાં હોય છે પણ, એના માત્ર વાચનથી ધાર્મિક બનાતું નથી. આવા ગ્રંથોમાં પ્રબોધેલા ગુણો પ્રમાણે આચરણ કરવાથી ઈશ્વરને પામી શકાય.

૨૫. હજાર વાર ‘ભાંગ,ભાંગ’બોલવાથી કંઈ ભાંગનો નશો ચડતો નથી. થોડીક ભાંગ પેદા કરો, એને ઘૂંટો, એકરસ કરો, પછી પીઓ ત્યારે એ ચડે. ‘પ્રભુ, પ્રભુ!’ એમ મોટેથી બોલ્યે શું વળે ? નિયમિત ભક્તિસાધના કરો અને તમે પ્રભુને પામશો.

You cannot believe in God until you believe in yourself.- Swami Vivekananda

A few heart-whole, sincere, and energetic men and women can do more in a year than a mob in a century.- Swami Vivekananda

Arise ! Awake ! And Stop Not Till the Goal is Reached.- Swami Vivekananda

All power is within you, you can do anything & everything !- Swami Vivekananda

To be good & to do good, that is the whole of religion.- Swami Vivekananda

Purity, Patience & Perseverance are the three essentials to success, and above all Love !- Swami Vivekananda

Take the whole responsibility on your own shoulders, and know that you are the creator of your own destiny !- Swami Vivekananda

We are what our thoughts have made us, so take care about what you think.- Swami Vivekananda