Shri Ramakrishna Ashrama, Rajkot

Free Books : Life Of Swami Vivekananda

ભારતમાં રામકૃષ્ણ મિશનની સ્થાપના

મદ્રાસ પ્રેસિડન્સીના વિવિધ ભાગોમાં સ્વામી રામકૃષ્ણાનંદજીએ ઉપદેશ પ્રવૃત્તિઓનો પ્રારંભ કરી દીધો હતો. સિલોનમાં સ્વામી શિવાનંદજીએ આ કાર્યનો આરંભ કરી દીધો હતો. વેદાંતના પ્રચારાર્થે સ્વામી શારદાનંદજી અને સ્વામી અભેદાનંદજી અનુક્રમે યુરોપ અને અમેરિકા ગયા. કલકત્તામાં ભગિની નિવેદિતા અને અન્ય સંન્યાસીઓના ઉદ્‍બોધન સાથેની મિશને અનેક જાહેર સભાઓ યોજી હતી. એ જ સમયે બંગાળી માસિક પત્રિકા ‘ઉદ્‍બોધન’ પણ શરૂ થઈ ગઈ. એ પહેલાં મદ્રાસમાં ‘પ્રબુદ્ધ ભારત’ નામનું અંગ્રેજી સામયિક શરૂ થઈ ચૂક્યું હતું. પરંતુ ૧૮૯૮માં એના સંપાદકના અકાળ અવસાનથી એનું પ્રકાશન એક માસથી થયું ન હતું. સ્વામીજીના શિષ્ય સ્વામી સ્વરૂપાનંદના સંપાદકપણા હેઠળ આ પત્રિકાનો પુન: પ્રારંભ આલમોડામાં થયો અને ૧૮૯૯માં એના પ્રકાશન સ્થાનને અદ્વૈત આશ્રમ, માયાવતીમાં ફેરવવામાં આવ્યું.

જ્યારે મઠ-મિશનને સુદૃઢ બનાવવાનાં કાર્યો ચાલી રહ્યાં હતાં ત્યારે સ્વામીજી મઠમાં લાંબો સમય રહી ન શક્યા. એનું કારણ એ હતું કે તેમને પોતાની તબિયત માટે બહારનાં સ્થળોએ જવું પડતું. પરંતુ તેઓ જ્યાં જ્યાં ગયા ત્યાં ત્યાં એમને આવશ્યક અને પૂરતો આરામ કરવા ન મળ્યો. લોકોનાં ટોળેટોળાં એમને ઘેરી વળતાં અને એમને થકાવી દેતાં વ્યાખ્યાનો અને ચર્ચાના ભરચક કાર્યક્રમોમાં એમણે પોતાની જાતને વ્યસ્ત રાખી. દાક્તરી સલાહ પ્રમાણે તેમને આરામ માટે દાર્જિલિંગના હિલસ્ટેશન પર જવું પડ્યું.

એક અત્યંત તાકીદના કાર્ય માટે સ્વામીજીએ એક જ મહિનામાં કલકત્તા પાછા ફરવું પડ્યું. ત્યાર બાદ ૬ મે, ૧૮૯૭ના રોજ તેઓ આલમોડા જવા નીકળ્યા. ઉત્તર પશ્ચિમ ભારતની એમની આ વિસ્તૃત યાત્રા અંશત: પોતાના જીવનકાર્યનાં પ્રચાર-પ્રસાર અને પોતાની તંદુરસ્તીની સુધારણા માટે રહી.

પંજાબ, સિંધ, રાજપૂતાના વગેરે વિસ્તારનાં વિવિધ શહેરોમાંથી પોતાને ત્યાં પધારવા સ્વામીજીને ઘણી મોટી સંખ્યામાં નિમંત્રણ મળવા લાગ્યાં. અને તેઓ જ્યાં જ્યાં ગયા ત્યાં ત્યાં તેમનું ભવ્ય અભિવાદન થયું. તેઓ આલમોડા, બરેલી, અંબાલા, અમૃતસર, ધર્મશાળા, મૂરી, બારામુલ્લા અને શ્રીનગર પણ ગયા. શ્રીનગરમાં તેઓ કાશ્મીરની સુખ્યાત નૌકામાં બેસીને ત્યાંના અગત્યનાં સ્થળોમાં કુદરતી દૃશ્યો નિહાળવા પણ ગયા હતા અને તેનાથી એમને અત્યંત આવશ્યક એકાંત અને આરામ બંને મળી રહ્યાં. ત્યાંથી તેઓ રાવલપીંડી થઈને જમ્મુ ગયા. અહીં તેમણે કાશ્મીરના મહારાજા સાથે કેટલીયે રૂબરૂ મુલાકાતો અને ચર્ચા કરી હતી. પછી તેઓ શિયાળકોટથી લાહોર ગયા. લાહોરમાં તેમને માટે અનેક અભિવાદન સમારંભો યોજાયા હતા. અહીં તેમણે પોતાનાં કેટલાંક સૌથી વધુ સુખ્યાત વ્યાખ્યાનો આપ્યાં હતાં; એમાંનું એક વેદાંત પરનું વ્યાખ્યાન પણ હતું. એક નાનો નિશાળિયો કે જે પાછળથી સંત નિહાલસિંહના નામે સુખ્યાત લેખક અને પત્રકાર બન્યા હતા. તેઓ આવેશમાં આવી જઈને ઊભા થયા અને બોલી ઊઠ્યા : ‘અને શબ્દોની સરવાણી વહેવા લાગી. પ્રેરણાપૂર્ણ અગ્નિમંત્ર સમા શબ્દો વહેવા લાગ્યા. એમના વક્તવ્યે મને જાણે કે આ ધરતીથી અઘ્ધર કરી દીધો.’ વક્તવ્યે પૂરું થયું. લાહોરના એક યુવાન આઘ્યાપકે સ્વામીજીને સોનાની ઘડિયાલ આપી અને એમની પાસે શુભાશિષની માગણી કરી. સ્વામીજીની આ શુભાશિષ અત્યંત શક્તિશાળી નીવડી. ત્રણ જ વર્ષમાં આ યુવાન અઘ્યાપક તીર્થરામ ગોસ્વામીએ સંસારનો ત્યાગ કર્યો અને કઠિન તપશ્ચર્યા કરવા હિમાલયમાં ચાલ્યા ગયા. થોડા જ સમયમાં તેઓ સ્વામી રામતીર્થ બન્યા. પોતાના ૩૩ વર્ષ અને સાત દિવસના અલ્પ આયુકાળમાં સ્વામીજીને પગલે પગલે ચાલીને વેદાંતના એ જ સંદેશને જાપાન, અમેરિકા અને પછી ભારતમાં ફેલાવ્યો.

માંદગીને લીધે સ્વામીજીને દહેરાદૂન પર્વતમાળામાં જવું પડ્યું. ત્યાંથી તેઓ દિલ્હી ગયા અને દિલ્હીથી ૧લી ડિસેમ્બર, ૧૮૯૭ના રોજ ખેતડી પહોંચ્યા. અહીંના રાજા અજિતસિંહ એમના નિષ્ઠાવાન શિષ્ય હતા. અજિતસિંહે એમના પશ્ચિમના પ્રથમ પ્રવાસનો ખર્ચ ઉપાડી લીધો હતો. રસ્તામાં તેઓ અલવર અને જયપુર પણ ગયા. ખેતડીથી નીકળીને તેઓ ખંડવા જતાં રસ્તામાં અજમેર, જોધપુર અને ઈંદોર પણ ગયા હતા. પોતાની તબિયતને કારણે સિંઘ, કાઠિયાવાડ, ગુજરાત, વડોદરા, વગેરે સ્થળોએ પધારવાનાં આમંત્રણોને રદ કરીને તેઓ ખંડવાથી રેલવે રસ્તે સીધા કલકત્તા ગયા. આવી રીતે ભારતના પોતાના સંદેશ - પ્રસારના પ્રવાસને પૂરો કરીને જાન્યુઆરીના બીજા સપ્તાહમાં તેઓ કલકત્તા પહોંચ્યા.

કલકત્તા પાછા ફર્યા ત્યારથી માંડીને ૧૮૯૯માં પશ્ચિમના દેશોના બીજા પ્રવાસે નીકળ્યા ત્યાં સુધીના સમયગાળામાં સંન્યાસીસંઘમાં જોડાયેલ નવા શિષ્યોને તાલીમ આપવામાં તેમણે પોતાનો મોટા ભાગનો સમય ગાળ્યો. એ સમયે એમની સાથે પશ્ચિમની ઘણી શિષ્યાઓ જેવાં કે કુમારી મૂલર, શ્રીમતી ઑલીબુલ, કુમારી જોસેફાઈન મેક્લાઉડ અને કુમારી માર્ગારેટ નોબલ (ભગિની નિવેદિતા) હતાં. સ્વામીજી પોતાનો સારો એવો સમય એ બધાંને અને એમાંય ખાસ કરીને જેઓ ભારતની નારીઓ માટેના સેવા કાર્ય કરવા કાયમી રીતે ભારતમાં વસવા આવ્યાં હતાં એવાં કુમારી માર્ગારેટ નોબલને માટે તેમના દૃષ્ટિકોણને ભારતીય આઘ્યાત્મિક સંસ્કૃતિનો પાશ આપવામાં ગાળ્યો. સ્વામીજી કલકત્તામાં હોય ત્યારે આ શિષ્યાઓ મઠની નજીકમાં રહેતી. પોતાની તબિયતને લીધે સ્વામીજી દાર્જિલિંગ કે અન્ય સ્થળે જતા ત્યારે તેઓ એમની સાથે જતી.

You cannot believe in God until you believe in yourself.- Swami Vivekananda

A few heart-whole, sincere, and energetic men and women can do more in a year than a mob in a century.- Swami Vivekananda

Arise ! Awake ! And Stop Not Till the Goal is Reached.- Swami Vivekananda

All power is within you, you can do anything & everything !- Swami Vivekananda

To be good & to do good, that is the whole of religion.- Swami Vivekananda

Purity, Patience & Perseverance are the three essentials to success, and above all Love !- Swami Vivekananda

Take the whole responsibility on your own shoulders, and know that you are the creator of your own destiny !- Swami Vivekananda

We are what our thoughts have made us, so take care about what you think.- Swami Vivekananda